ენერგია გუშინ
მე 18 საუკუნის ბოლოს, ევროპაში წარმოადგენდა ენერგის მთავარ წყაროს ფიზიკური ანუ კუთების ძალა. 14 მილიონი ცხენი და 24 მილიონი საქონელი ილეოდა 7,5 მილიარდ ვატს, რაც 100 000 მსუბუქ ავტომანაქანის სიმლავრეს უტოლდება.
ასევე დიდროლს თამაშობდა ხე-ტყე, კერძოდ შეშა. სავარაუდოდ, სწორედ ტყის გაჩეხვა გახდა შუა ზღვისპირეთიდან ალპების ჩრთილოეთით ძალაუფლების გადააადგილების მიზეზი. ასევე მე-15-ე საუკუნში იბერის ნახევარკუნძულზე მუსულმანთა ბატონობის შესუსტება ტყის გაჩეხვას და შესაბამისად ენერგის წყაროს შემცირებამ უკავშირდება.

ევოლუციური ბიოლოგიის, პარატზიტოლოგიის განხრით აწყდებიან მნიშვნელოვან პრობლემას, მათი კვლევის ობიექტი ძალზედ იშვიათად ტოვებს ფოსილურ(ნამარხ) ნაკვალევს. ამ მცირეთაგანთ სიაში მოხვდა დარმშტადში (გერმანია) ნაპოვნი ნამარხი ფოთოლი, რომელიც 50 მილიონი წლით თარიღდება. აღმოჩენილი ნამარხის განსაკუთრებულობა მასზე გამოსახული სიკვდილთან მებრძოლ ჭიანჭველების ნაკბენებიში.

David Hughes ჰარვარდის უნივერსიტეტიდან თავის კოლეგებთან ერთად აღადგინეს მომხდარი სცენარი ეოცენურის დროინდელი  ფოთოლის საშუალებით. ფოთოლზე გამოსახული ნაკვალვი ცალსახ  ჭიანჭველებს მიეკუთვნება, რომელიც მომავდინებელ პარაზიტ სოკოს კონტროლის ქვეშ განახორციელებს.